Điều này có thật sự đúng không?
Có phải những câu chuyện cổ tích bạn và tôi từng nghe thời thơ ấu – công chúa và hoàng tử, Lọ Lem và hoàng tử, nói chung là một cặp trai tài gái sắc – đều vượt qua mẹ kế độc ác, phù thủy mưu mô, muôn vàn thử thách… rồi kết lại bằng một câu quen thuộc: họ sống hạnh phúc mãi về sau.
Có phải nhiều bộ phim ngôn tình bạn và tôi từng xem cũng lặp lại mô típ ấy: hai người vượt qua khác biệt, hiểu lầm, bệnh tật, định kiến xã hội… rồi đám cưới, và sau đó… hết phim.
Điều này, theo tôi, vô tình nuôi dưỡng một hiểu lầm rất phổ biến trong tình yêu: đám cưới là kết thúc viên mãn của một mối tình. Sau đó, mọi thứ sẽ tự nhiên êm đẹp mãi mãi.
Nhưng thực tế thường khác!
Việc về chung sống với nhau mới chỉ là khởi đầu của hôn nhân.
Sóng gió, nếu có, thường nằm ở phía sau. Qua Valentine một ngày rồi, Trang – một người học chút chút về tâm lý – sẽ chia sẻ vài điều hiểu lầm để chúng ta cùng nhau nhìn thực tế lại về tình yêu, hôn nhân, hạnh phúc, gia đình. Tất nhiên, tôi cũng từng mang nhiều nhận thức lãng mạn hóa như vậy. Và như chúng ta đều biết, nhận thức ảnh hưởng đến hành vi, còn hành vi thì quyết định chất lượng hạnh phúc.
Hiểu lầm số 1: Tình yêu chỉ là cảm xúc
Tâm lý học từ lâu đã nhìn tình yêu như một cấu trúc phức hợp thay vì chỉ là rung động. Theo mô hình tam giác tình yêu của Robert Sternberg, tình yêu gồm ba thành tố: đam mê, thân mật và cam kết. Đam mê mang tính cảm xúc mạnh mẽ nhưng dễ biến thiên; thân mật tạo nên sự kết nối tâm lý sâu; cam kết giúp mối quan hệ bền vững theo thời gian. Khi ta đồng nhất tình yêu với cảm xúc đơn thuần, ta vô tình đặt hạnh phúc vào một yếu tố vốn dĩ dao động theo hoàn cảnh, hormone và trạng thái tâm sinh lý. Cảm xúc là phần quan trọng, nhưng không phải toàn bộ tình yêu. Những mối quan hệ lâu dài thường đứng vững nhờ cam kết và khả năng nuôi dưỡng thân mật tâm lý, chứ không chỉ nhờ những cao trào cảm xúc ban đầu.
Và vì hiểu lầm như này, nhiều cặp đôi 6 tháng, 2 năm, 5 năm thấy cạn cảm xúc thì họ tìm cách buông tay để tìm đối tượng mới thay vì tìm hiểu đúng bản chất của tình yêu để vun đắp kiến tạo và tái nuôi dưỡng lại.
Hiểu lầm số 2: Tình yêu là nền tảng duy nhất của hôn nhân hạnh phúc
Tình yêu cần thiết nhưng chưa đủ để đảm bảo sự hài hòa trong đời sống chung. Thuyết trao đổi xã hội cho rằng con người duy trì mối quan hệ khi cảm nhận được lợi ích, sự công bằng và mức độ thỏa mãn nhu cầu. Trong hôn nhân, ngoài tình cảm còn có những biến số rất thực tế: giao tiếp, tài chính, vai trò, giá trị sống, cách quản lý xung đột. Nhiều cặp đôi yêu nhau chân thành nhưng vẫn kiệt sức vì thiếu kỹ năng giao tiếp hoặc khác biệt sâu sắc về kỳ vọng sống. Tình yêu giúp hai người đến với nhau, nhưng cấu trúc vận hành của hôn nhân lại phụ thuộc rất nhiều vào kỹ năng và sự tương thích ở tầng sâu hơn.
Và chúng ta cần nhớ để làm được 1 nghề nuôi thân có phải ta cần 12 năm phổ thông 3 – 7 năm (hoặc hơn thế nữa) học nghề (tuỳ bậc học bạn chọn là trung cấp, cao đẳng, đại học hay sau đại học)… còn trong tình yêu chúng ta chăm chút để mong có “đám cưới thế kỉ” như hình ảnh truyền thông tung hô, mà quên rằng làm vợ làm chồng, làm dâu, làm rể hay rộng hơn làm mẹ chồng làm bố chồng làm mẹ vợ làm bố vợ, … đều cần học vì điều này đều mới mẻ. Nhiều người chuẩn bị quá nhiều cho “sự kiện 1 ngày” – đám cưới – mà quên “sự kiện cả đời” – chung sống.
Hiểu lầm số 3: Lấy được người mình yêu là sẽ hạnh phúc cả đời
Tâm lý học gọi đây là “ảo tưởng đạt đích” – tin rằng khi chạm tới một cột mốc nào đó, trạng thái hạnh phúc sẽ ổn định. Tuy nhiên, hiện tượng thích nghi khoái cảm cho thấy con người có xu hướng nhanh chóng quen với cả điều tốt lẫn điều xấu. Niềm vui ban đầu sau hôn nhân, nếu không được nuôi dưỡng, sẽ dần trở về mức nền. Hạnh phúc không phải là phần thưởng cố định sau một sự kiện, mà là quá trình liên tục điều chỉnh, thích nghi và đầu tư cảm xúc. Đám cưới có thể là điểm nhấn đẹp, nhưng không phải “đích đến cuối cùng” của hạnh phúc lứa đôi. Đó cũng là lý giải vì sao có quá nhiều cặp đôi tưởng chừng viên mãn “tuyệt đối điện ảnh” trong những khung hình mà sau đó lại tuyên bố “đã ly hôn”.
Một lần nữa, tôi muốn nhắc đến cảm xúc: cảm xúc lên tới đỉnh điểm sẽ thoái trào. Muốn có cảm xúc, cần nuôi dưỡng, vun đắp liên tục, chứ đó không phải là một điều có rồi là có hoài.
Nhưng nếu chỉ dừng lại ở đây thì hôn nhân vẫn còn rất nhiều ‘bài học thực tế’ phía sau… (CÒN TIẾP)
